W XXI bursztyn zostaje doceniony na nowo i przeżywa wieku swój renesans: przestaje być kojarzony z jarmarkami i babcinymi koralami, zyskując nowe oblicze i pojawiając się w świecie mody: na wybiegach, w reklamach na szyjach gwiazd i najważniejszych targach biżuteryjnych świata. Różnorodność kruszcu i jego właściwości pozwalają na niemal niekończące się wariacje, eksperymenty z kształtem i obróbką. Choć towarzyszy nam od wieków – jako bursztyn, jantar, sukcynit czy „Złoto Bałtyku” – tak naprawdę niewiele o nim wiemy, szczególnie jeśli chodzi o jego naturalne właściwości, które skrzętnie wykorzystywali z lecznictwie nasi najdalsi przodkowie.

Zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze informacje, które przybliżą Ci historię tego niezwykłego surowca i pozwolą nauczyć się rozpoznawać jego rodzaje. 

  • CZYM JEST BURSZTYN? JAK POWSTAŁ?

Bursztyn to nic innego jak przeobrażona żywica drzew iglastych, której poszczególne złoża mogą niekiedy liczyć nawet 60 milionów lat!  Jego występowanie nie jest ograniczone jedynie do obszaru Morza Bałtyckiego, choć ten jest zdecydowanie najbardziej znany. Obecnie świat poznał już około 60 odmian bursztynu, a największa kopalnia znajduje się na półwyspie Sambia w Rosji. Polskie złoża znajdują się na plejstoceńskich i holoceńskich obszarach polodowcowych, głównie nadmorskich, ale także np. na Kurpiach. Powstał on w naturalnych warunkach z nacieków żywicy na tzw. „drzewach bursztynodajnych” tam, gdzie obecnie znajduje się Morze Bałtyckie, a w czasie eocenu istniał ląd
– Fennoskandia.  Istnieje kilka prawdopodobnych przyczyn intensywnej produkcji żywicy w tamtym okresie: głównie mówi się o wybuchach wulkanicznych i związanych z nimi zanieczyszczeniach powietrza. Okaleczone drzewa chroniły się przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, obficie wydzielając kleistą substancję, która wraz ze spływami powierzchniowymi trafiała do morza. Było to środowisko, które powodowało zmianę fizycznych i chemicznych właściwości żywicy – przede wszystkim jej stwardnienie i podwyższenie temperatury topnienia.

Ważną cechą bursztynu jest zawartość kwasu bursztynowego. Biorąc tę właściwość pod uwagę, bursztyny można podzielić na retynity o zawartości od 0 do 3% kwasu kamienia oraz sukcynity, gdzie wartość oscyluje wokół 3-8%. Do tych drugich należy bursztyn z rejonu bałtyckiego, w tym Danii i Ukrainy. Odróżnienie ich odbywa się za pomocą analizy widma sprasowanej na proszek próbki potraktowanej odpowiedniej długości falą światła.

JAK ROZPOZNAĆ PRAWDZIWY BURSZTYN?

Coraz częściej mówi się o podróbkach niemal idealnych, które sprzedawane na azjatyckich rynkach są trudne do wykrycia nawet za pomocą specjalnej aparatury, jednak nie jest to proceder rozpowszechniony w Europie, gdzie mamy do czynienia najczęściej jedynie z próbami oszustwa polegającego na sprzedawaniu plastiku o bursztynowej palecie barw.

Sprawdzenie, czy dany kamień jest w rzeczywistości naszym bursztynem można przeprowadzić na kilka sposobów. Przede wszystkim wykorzystuje się w tych eksperymentach typowe dlań właściwości:

  1. Niektórzy twierdzą, że bursztyn po prostu „czuć”, a jego ciepłota jest zupełnie inna niż innych kamieni. Jednak przede wszystkim jest on niezwykle lekki, nawet w przypadku sporych objętościowo brył. Osadzony w odpowiednio osolonej wodzie, czyli imitującej warunki środowiskowe Bałtyku, będzie swobodnie unosił się na powierzchni. Dlaczego? Ma to związek z zawartymi w nim pęcherzykami powietrza, które miliony lat temu dostały się płynnej jeszcze wtedy żywicy.
  • Tzw. „kora” bursztynu to jego zewnętrzna, zwietrzałą część; powłoka przypominająca prawdziwą korę drzewną, która po intensywnym tarciu zaczyna wydzielać charakterystyczny zapach kościelnych kadzideł. Tylko bursztyn wydziela taki zapach. Jednak wiele rodzajów biżuterii z bursztynu w procesie polerowania zostaje pozbawiona wyżej wspomnianej, pachnącej skórki. Jednak pocieranie bursztynu nadal ma sens – jego właściwości elektrostatyczne spowodują, że zacznie przyciągać drobinki papieru lub włosy, które znajdą się w jego pobliżu. Nie bez powodu bursztyn zyskał miano „złodziejaszka” lub kamienia „który porywa, przyciąga” w wielu językach świata.
  • Specyficzny zapach bursztynu będzie roznosić się także podczas próby jego podpalenia, ale chyba żaden z posiadaczy biżuterii nie zaryzykowałby tak ingerującej w strukturę kamienia próby. Co więcej – podpalony bursztyn pali się niezwykle jasnym płomieniem łudząco przypominając ten ze świecy.
  • Mniej niszczycielska próba jest zwana testem „gorącej igły”, choć i ta nie znajduje wielu zwolenników, chyba że dotyczy znalezionego na plaży odłamka bursztynu. Co należy zrobić? Rozgrzaną igłę wbija się pod powierzchnię bryłki. Podczas tej czynności powinniśmy poczuć wspominany, bursztynowy zapach. Jeśli kamień okaże się plastikiem – po pomieszczeniu rozniesie się nieprzyjemny swąd palonego sztucznego tworzywa. Igła wbita w bursztyn łatwo wchodzi w środek bryłki, równie łatwo jest ją z niego wyciągnąć. Proces będzie trudniejszy w przypadku plastiku bądź młodych żywic kopalnianych, których rozgrzane wnętrza będą niezwykle lepkie.
  • Bursztyn posiada także zdolności fluorescencyjne, dzięki czemu oświetlony odpowiednim światłem będzie widoczny w ciemności pośród innych kamieni. Taka metody sprawdza podczas amatorskich połowów bursztynów wzdłuż wybrzeża. . 

O ile rozpoznanie bursztynu pozbawionego metalowej otoczki jest wykonalne w warunkach domowych, o tyle sprawdzenie jego właściwości w biżuterii wymaga pomocy specjalisty. W Polsce jest to kilka jednostek, które badają i certyfikują otrzymane kamienie za pomocą spektrometrii w podczerwieni. Najbardziej znana znajduje się Gdańsku – polskiej stolicy bursztynu. Tam również znajduje się Muzeum Bursztynu, którego odwiedzenie gorąco polecamy. 

  • JAKIE MA KOLORY? CZY MOŻNA ZMIENIĆ JEGO KOLOR?

Bursztyny mienią się całym spektrum barw, jednak warto pamiętać, że nie wszystkie dostępne w przemyśle jubilerskim bryłki przedstawiają naturalne zabarwienie danego kamienia. Istnieje kilka sposobów, aby zmienić barwę bursztynu. W naturze nie występuje kolor zwany wiśniowym – piękna, głęboka i przezroczysta czerwień, która jest wynikiem obróbki chemicznej bursztynu (sztuczny kolor z naturalnego kamienia). Z kolei kamienie z tzw. „łuskami”, głównie koniakowe i zielone zawdzięczają swoje odcienie maszynie – autoklawowi. W barwę żółtego bursztynu również da się ingerować, nawet samodzielnie – wystarczy jego podgrzanie, aby górna warstwa bursztynu ściemniała i wyglądała na starszą niż w rzeczywistości (wypolerowany bursztyn
z biegiem lat ciemnieje naturalnie, co również zwiększa jego wartość rynkową). Warto zaznaczyć, że wspomniane kolory – koniakowy i zielony – obecnie są powszechnie akceptowalne i wytwarzane. Obróbka czerwonego bursztynu jest nieco trudniejsza i jeszcze nie spopularyzowana, choć wiśniowe okazy robią furorę na światowych targach biżuterii. Postarzanie żółtego bursztynu nie należy do praktyk faworyzowanych, szczególnie w przypadku drogiej biżuterii, gdyż uważa się to za sztuczne podwyższanie wartości kamienia.

Jeśli chodzi o „czystą” naturę, ta wyposażyła bursztyn bałtyckich w bogatą paletę żółci i brązów. Białe bursztyny bądź białawe przerosty w żółtej strukturze są uznawane za najrzadsze, a zatem najcenniejsze okazy. Kamienie przyjmują najczęściej jasnożółtą, miodową (w kulturze chińskiej używa się na określenie tego koloru bursztynu przymiotnika, który dosłownie znaczy „oleiście kurczakowy żółty”) bądź herbacianą – wszystko zależy od tego, jak długo bursztyn był wystawiany na działanie tlenu w powietrzu (im dłużej, tym kolor intensywniejszy, ciemniejszy). Co logiczne, najszybciej w procesie nitryfikacji zwietrzeje zewnętrzna warstwa bursztynu i będzie odróżniać się kolorystycznie od reszty bursztynu. To tzw. „kora” lub „skórka”, która jest dość delikatna i krucha, a po potarciu jej szorstkiej powierzchni – również najbardziej pachnąca. Przejrzystość bryłki zależy od wielkości uwięzionych w niej pęcherzyków gazów pozostałych po parującej wodzie. Te najmniejsze i najgęściej ułożone (liczone na 1 mm2) zapewniają zupełny brak przejrzystości – np. w bursztynie białym. Im są większe i jest ich mniej, bursztyn staje się bardziej przejrzysty. Oprócz inkluzji – niezwykle cennych fragmentów owadów bądź nawet gadów zatopionych w żywicy miliony lat temu – bursztyn może zawierać w sobie wszelkiego rodzaju cząstki organiczne: pyły, fragmenty liści, kory drzew czy grudki ziemi, które nadają mu ciemną, wręcz zgniłozieloną bądź ciemnobrunatną barwę.

Wielu rzemieślników uważa również, iż bursztyn tzw. prasowany, czyli powstały z okruchów bursztynowego pyłu wytwarzanego podczas obróbki mechanicznej nie jest w pełni wartościowym produktem, a przynajmniej w odniesieniu do praktyk niektórych sprzedających. W porównaniu do litej bryłki sprasowany bursztyn jest bardzo tani w pozyskaniu, a jednak często spotykane na straganach stworzone w ten sposób bryłki sprzedawane są w cenie sugerującej, że taka praktyka nie miała miejsca.

UWAGA! W naszym sklepie NIE SPRZEDAJEMY bursztynu prasowanego – wszystkie zawieszki
i pierścionki powstały poprzez polerowanie litych bryłek.

  • JAKIE SĄ WŁAŚCIWOŚCI BURSZTYNU?

O prozdrowotnych, a wręcz magicznych właściwościach bursztynu, a przede wszystkim zawartym w nim kwasie bursztynowym, mówiło się już setki lat temu w różnych kręgach kulturowych. Szczególnie bogata w ów cenny składnik jest wspominana „kora”, a więc ci, którzy wierzą w lecznicze, kojące i antyseptyczne zdolności Złota Bałtyku, zazwyczaj noszą go jako element biżuterii niepolerowany, surowy, bez zbędnych dodatków, aby miał jak najbliższy kontakt ze skórą. Zarówno
w Polsce, jak i na świecie sławne są łagodzące ból bursztynowe maści, bursztynowe nalewki na przeziębienie, a ząbkującym pociechom daje się do gryzienia bursztynowe koraliki.

Bursztyn jest surowcem niesamowitym – według wierzeń Chińczyków zamknięta jest w nim dusza tygrysa. W Polsce zyskał niegdyś miano „złota” – najcenniejszego z kruszców. Znany był od niepamiętnych czasów, a jego historia zatacza koło, kiedy to na współczesny świat na nowo zaczął go pożądać…

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *